Ο ΠΣΔΔ, ως επιστημονικός φορέας με στόχο την προαγωγή της επιστήμης της διατροφής και διαιτολογίας, χαιρετίζει κάθε προσπάθεια επικαιροποίησης διατροφικών οδηγιών στη βάση των νεότερων επιστημονικών δεδομένων. Στο πλαίσιο αυτό, κρίνει σκόπιμο να τοποθετηθεί επιστημονικά τόσο στα θετικά σημεία, όσο και σε λεπτομέρειες των νέων διατροφικών οδηγιών για τον αμερικανικό πληθυσμό 2025-20301, που εγείρουν προβληματισμούς ως προς τη συνοχή, την επιστημονική τεκμηρίωση, την εφαρμοσιμότητα, και την καταλληλότητα των συστάσεων, τόσο σε διεθνές επίπεδο, όσο και ειδικότερα για τον ελληνικό πληθυσμό.
‘Real food’
Η προτροπή για κατανάλωση ‘real food’ βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, εφόσον προωθεί την κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων και θρεπτικών τροφίμων που βρίσκονται κοντά στη φυσική τους κατάσταση.
Αλκοόλ και επεξεργασμένα τρόφιμα
Στα θετικά στοιχεία των νέων οδηγιών συγκαταλέγονται ο περιορισμός του αλκοόλ, των επεξεργασμένων τροφίμων και της ζάχαρης. Ωστόσο, ο ΠΣΔΔ επισημαίνει πως οι όροι «υπερεπεξεργασμένα» ή/και «επεξεργασμένα τρόφιμα» οφείλουν να χρησιμοποιούνται με επιστημονική ακρίβεια και σαφείς ορισμούς, ώστε να αποφεύγεται η μη διακριτή χρήση τους για περιπτώσεις τροφίμων που είναι απλώς συσκευασμένα.
Αλάτι και Ελαιόλαδο
Επίσης θετική σύσταση, θεωρείται ο περιορισμός της πρόσληψης νατρίου, κορεσμένων λιπαρών αλλά και η προτροπή για συχνή κατανάλωση ελαιολάδου ως κύριας πηγής λίπους.
Οπτικοποίηση των συστάσεων
Η επιλογή της «ανεστραμμένης πυραμίδας» ως βασικού εργαλείου στην επικοινωνιακή στρατηγική των νέων Διατροφικών Οδηγιών, συνιστά ηχηρή παρέμβαση, η οποία ωστόσο αποδίδει λανθασμένη ιεράρχηση των ομάδων τροφίμων. Η προσέγγιση δίνει αβάσιμη έμφαση στην κατανάλωση πρωτεϊνών ζωικής προέλευσης, ενώ υποβαθμίζει τη θέση και τη σημασία των υπόλοιπων ομάδων τροφίμων στο συνολικό διατροφικό πρότυπο, περιορίζοντας το κεντρικό μήνυμα σε μια απλοϊκή προτροπή για αυξημένη κατανάλωση ζωικών τροφίμων. Αντίστοιχα, η παρουσία των οσπρίων εμφανίζεται ιδιαίτερα περιορισμένη, αν όχι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένα τρόφιμα, όπως τα όσπρια και το ψάρι, απεικονίζονται σε μορφή κονσέρβας, γεγονός που ενδέχεται να δημιουργεί εσφαλμένες εντυπώσεις για τη βέλτιστη επιλογή των συνιστώμενων τροφίμων. Παράλληλα, απουσιάζει κάθε αναφορά στη σημασία της επαρκούς ενυδάτωσης και στα κατάλληλα μέσα επίτευξής της.
Αντιφάσεις και επιστημονική συνοχή
Οι αναλυτικές οδηγίες διατηρούν τη σύσταση για ανώτατο όριο πρόσληψης κορεσμένων λιπαρών στο 10% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης. Ωστόσο, η ταυτόχρονη έμφαση στην κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης και γαλακτοκομικών πλήρη σε λιπαρά, καθιστά πρακτικά αδύνατη την ταυτόχρονη εφαρμογή των παραπάνω, και άρα και τη συνοχή των προτεινόμενων οδηγιών.
Για παράδειγμα: Σε ένα διαιτολόγιο 2.000 θερμίδων το ανώτατο όριο για τα κορεσμένα λιπαρά είναι περίπου 20 γρ. ημερησίως (10% της συνολικής ενέργειας). Παράλληλα, οι οδηγίες προτείνουν την καθημερινή κατανάλωση 3 μερίδων πλήρων σε λιπαρά γαλακτοκομικών, ανάλογα με το θερμιδικό επίπεδο. Μόνο με αυτές τις τρεις μερίδες γαλακτοκομικών, η ημερήσια πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών φτάνει τα 17 γραμμάρια χωρίς την προσθήκη λιπαρών από άλλα τρόφιμα (ένα ποτήρι πλήρες γάλα περιέχει περίπου 5 γρ. κορεσμένων λιπαρών, ¾ φλιτζανιού πλήρες γιαούρτι περίπου 6γρ. και μία μερίδα τυρί τσένταρ επίσης 6 γρ.).
Επιπλέον, η σύσταση για πρόσληψη πρωτεΐνης 1,2–1,6 γρ./κιλό σωματικού βάρους ημερησίως συνιστά σημαντική απόκλιση από τις υφιστάμενες Διατροφικές Προσλήψεις Αναφοράς, χωρίς επαρκή διαφοροποίηση ανάλογα με το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας. Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατη δημοσίευση στο JAMA2, σε πληθυσμούς που ήδη καλύπτουν επαρκώς τις ανάγκες τους σε πρωτεΐνη και δεν ακολουθούν συστηματική προπόνηση αντίστασης, η αυξημένη πρόσληψη δεν τεκμηριώνεται ότι προσφέρει επιπλέον οφέλη, ενώ ενδέχεται να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην υγεία.
Ζητήματα επιστημονικής τεκμηρίωσης
H επιστημονική βάση των νέων οδηγιών, προκαλεί προβληματισμό. Ενδεικτικά, δεν είναι σαφής η επιστημονική μεθοδολογία που ακολουθήθηκε – ιδίως σχετικά με τις συστάσεις για τις μη θερμιδογόνες γλυκαντικές ουσίες, την πρόσληψη 1.2-1.6 γρ. πρωτεΐνης/κιλό ΣΒ, τα πλήρη σε λιπαρά γαλακτοκομικά, και τις χρωστικές ουσίες. Επιπλέον, η σύνθεση της συγγραφικής ομάδας εμπειρογνωμόνων εγείρει ερωτήματα ως προς ενδεχόμενα ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων.
Προβληματισμό προκαλεί επίσης το γεγονός πως οι τελικές διατροφικές οδηγίες αποκλίνουν σε καίρια σημεία από τις τεκμηριωμένες συστάσεις της Επιστημονικής Συμβουλευτικής Επιτροπής (Dietary Guidelines Advisory Committee). Όπως επισημαίνεται σε δημοσίευση στο JAMA3, συστάσεις που αφορούσαν τον σαφή περιορισμό του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, καθώς και την ενίσχυση διαιτών βασισμένων σε φυτικά τρόφιμα με αποδεδειγμένα οφέλη για τη δημόσια υγεία, αποδυναμώθηκαν ή διατυπώθηκαν με λιγότερη σαφήνεια στις τελικές οδηγίες, χωρίς επαρκή επιστημονική αιτιολόγηση ή διαφάνεια ως προς τη διαδικασία των αλλαγών.
Απόκλιση από αρχές περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας
Παρότι η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναδεικνύει ολοένα και περισσότερο τη σημασία διαιτητικών προτύπων με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και έμφαση σε οικονομικά προσιτά, διατροφικά πυκνά, υψηλής θρεπτικής αξίας τρόφιμα, τόσο για την ανθρώπινη όσο και την πλανητική υγεία, οι νέες συστάσεις κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ο ΠΣΔΔ υπογραμμίζει πως οι εκάστοτε εθνικές διατροφικές συστάσεις, τεκμηριώνονται και σχεδιάζονται για τους επιμέρους πληθυσμούς και τις ανάγκες τους, και ως εκ τούτου δεν είναι άμεσα εφαρμόσιμες σε πολίτες άλλων χωρών. Οι ανωτέρω προβληματισμοί ενισχύουν τη σημασία διαιτητικών προτύπων, όπως το Μεσογειακό4-5, τα οποία βασίζονται σε ολόκληρα, ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, στο ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους, και στην περιορισμένη κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, στοιχεία που ευθυγραμμίζονται με το σύνολο της σύγχρονης επιστημονικής τεκμηρίωσης για τη μείωση της καρδιομεταβολικής νοσηρότητας και τη βιωσιμότητα των διαιτητικών προτύπων.
1 2025 Dietary Guidelines Advisory Committee. 2024. Scientific Report of the 2025 Dietary Guidelines Advisory Committee: Advisory Report to the Secretary of Health and Human Services and Secretary of Agriculture. U.S. Department of Health and Human Services. https://doi.org/10.52570/DGAC2025
2 Mozaffarian D. The 2025-2030 Dietary Guidelines for Americans. JAMA. Published online January 14, 2026. doi:10.1001/jama.2026.0283
3 Williams KA, Dastmalchi LN, Barnard ND. When Nutrition Science Is Ignored: Potential Public Health Cost of the 2025 Dietary Guidelines. JAMA. Published online January 28, 2026. doi:10.1001/jama.2026.0832
4 Dinu, M., Pagliai, G., Casini, A. et al. Mediterranean diet and multiple health outcomes: an umbrella review of meta-analyses of observational studies and randomised trials. Eur J Clin Nutr 72, 30–43 (2018). https://doi.org/10.1038/ejcn.2017.58
5 Dinu M, Pagliai G, Angelino D, Rosi A, Dall’Asta M, Bresciani L, Ferraris C, Guglielmetti M, Godos J, Del Bo’ C, Nucci D, Meroni E, Landini L, Martini D, Sofi F. Effects of Popular Diets on Anthropometric and Cardiometabolic Parameters: An Umbrella Review of Meta-Analyses of Randomized Controlled Trials. Adv Nutr. 2020 Jul 1;11(4):815-doi: 10.1093/advances/nmaa006
